Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ

Yıl 2017, Sayı: 85, 88 - 101, 24.10.2017

Öz

Məqalədə göstərilir ki, 1926-cı ilin fevralın 26-dan martın 5-dək Bakıda keçirilən Türksoylu Xalqların Türkoloji Qurultayının qarşısında duran əsas problemlərdən birincisi milli əlifba və milli dil məsələsi olmuşdur. Türkoloji Qurultayın keçirilməsinin əsas təşəbbüsçüləri isə Yeni Türk Əlifbası (YTƏ) Komitəsi və Azərbaycanı Araşdırma və Öyrənmə Cəmiyyəti idi. Türkoloji Qurultayda ərəb əlifbasından latın əlifbasına keçirilməsi çağrışına cavablar dinlənmişdir. Qurultaya qatılan 131 nümayəndədən 93-ü türksoylu, yerdə qalanları digər xalqların təmsilçiləri olmuşlar. Yeni Türk Əlifbası məsələsində iki cərəyan: 1) latınçılar və 2) islahatçılar (ərəb əlifbası tərəfdarları) mövcud olmuşdur. Eyni zamanda, məqalədə çağdaş dövrdə də ortaq Türk əlifbasının yaranmasının əhəmiyyətindən bəhs olunmuşdur.

Kaynakça

  • 1. Ağasıoğlu F. Azərbaycan Türklərinin İslama qədər tarixi. I Bitik: Tarixi qaynaqlar. Bakı, “Ağrıdağ”, 2014
  • 2. Firdovsi Ə. Şahnamə. Bakı, «Öndər», 2004
  • 3. Ülken Hilmi Ziya. Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul. Ülken. 2013
  • 4. Hüseynov Heydər. Azərbaycanda XIX əsr ictimai və fəlsəfi fikir tarixindən. Bakı, «Şərq-Qərb», 2007, 400 s.
  • 5. Axundzadə M. F. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005
  • 6. Şahtaxtlı Məhəmmədağa. Seçilmiş əsərləri. Bakı: «Çaşıoğlu», 2006.
  • 7. Hüseynzadə Ə. Seçilmiş əsərləri. II cilddə. II cild. Bakı, «Çaşıoğlu», 2008
  • 8. Ağaoğlu Əhməd. Seçilmiş əsərləri. Bakı, «Şərq-Qərb», 2007, 392 s.
  • 9. Балаев А. Этноязыковые процессы в Азербайджане в XIX-XX вв. Баку, 2005.
  • 10. Azərbaycan ədəbi dili tarixi (sovet dövrü). 3-cü cild. Bakı, Elm, 1982
  • 11. Nərimanoğlu K. V. 1926-cı il Bakı Türkoloji qurultayı. Bakı, «Çinar-ÇAP» nəşriyyatı, 2006
  • 12. Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. VI cild (aprel 920 – iyun 1941). Bakı, “Elm”, 2008
  • 13. Azərbaycan türk xalq şivələri lüğəti. 1 cild. 1-ci buraxılış. «A» hərfi. Bakı, Az.DETİ nəşriyyatı, 1930
  • 14. Erzurumlu Kenan. Türklüye baxış. İstanbul, 2006
  • 15. Rəsulzadə M. Ə. Stalinlə ixtilal xatirələri. B.: Elm və təhsil, 2011
  • 16. Məmmədova Fatimat. Azərbaycan mühacirətinin kulturoloji irsində dil problemi. Bakı, «Elm», 2002
  • 17. Mehmetzade M. B. Sovyet Azerbaycanda Türk dilinin ruslaşdırma ve imha siyaseti hakkında. Kurtuluş, Berlin, 1936, №20
  • 18. Ağazadə Fərhad (Şərqli). Türk dilinin dirilmək və zənginləşdirilmək yolları (tükənəklər). Bakı, 2006.
  • 19. Əfəndiyev S.M. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə. 2-ci cild. Bakı, 1990
  • 20. Nəcəfov Xəlil. Səmədağa Ağamalıoğlu. B., Azərnşər, 1966
  • 21. «Yeni yol» qəz, №56, 7 mart 1926-cı il
  • 22. Axundov Ruhulla. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Azərnəşr, 1977
  • 23. Həsənli Cəmil. Azərbaycanda milli məsələ: siyasi rəhbərlik və ziyalılar (1954-1959). Bakı, Adiloğlu, 2008
  • 24. Yılmaz Meşkure. Tarixi, siyasi ve kültürel yönleriyle Türklerin dünyası ve Türkiyenin dış türkler politikası. Ankara, Kripto, 2010
  • 25. Aslan Yasin. Azerbaycan tam bağımsızlık yolunda. Ankara, 1992

RETURN TO COMMON TURKISH ALPHABET: HISTORY AND MODERNISM

Yıl 2017, Sayı: 85, 88 - 101, 24.10.2017

Öz

The article shows that the most important issue of The Congress of Turkish People held in Baku from 26 February 1926 till March 5 in Baku, Turkish Congress of Turkic peoples, was the question of the national language and the national alphabet of Turkish people. The men contributors of Turkological Congress was the Committee of New Turkish Alphabet and Azerbaijan Research and Learning Society. Turkish Congress has listened to the responds to the call of turning the Arabic alphabet to the Latin alphabet. 93 of the 131 Congress participants were Turkic, others belonged to different nations. New Turkish alphabet has had two different issues available: 1) supporters of Latin alphabet and 2) reformists (supporters of Arabic alphabet).

Kaynakça

  • 1. Ağasıoğlu F. Azərbaycan Türklərinin İslama qədər tarixi. I Bitik: Tarixi qaynaqlar. Bakı, “Ağrıdağ”, 2014
  • 2. Firdovsi Ə. Şahnamə. Bakı, «Öndər», 2004
  • 3. Ülken Hilmi Ziya. Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul. Ülken. 2013
  • 4. Hüseynov Heydər. Azərbaycanda XIX əsr ictimai və fəlsəfi fikir tarixindən. Bakı, «Şərq-Qərb», 2007, 400 s.
  • 5. Axundzadə M. F. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005
  • 6. Şahtaxtlı Məhəmmədağa. Seçilmiş əsərləri. Bakı: «Çaşıoğlu», 2006.
  • 7. Hüseynzadə Ə. Seçilmiş əsərləri. II cilddə. II cild. Bakı, «Çaşıoğlu», 2008
  • 8. Ağaoğlu Əhməd. Seçilmiş əsərləri. Bakı, «Şərq-Qərb», 2007, 392 s.
  • 9. Балаев А. Этноязыковые процессы в Азербайджане в XIX-XX вв. Баку, 2005.
  • 10. Azərbaycan ədəbi dili tarixi (sovet dövrü). 3-cü cild. Bakı, Elm, 1982
  • 11. Nərimanoğlu K. V. 1926-cı il Bakı Türkoloji qurultayı. Bakı, «Çinar-ÇAP» nəşriyyatı, 2006
  • 12. Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. VI cild (aprel 920 – iyun 1941). Bakı, “Elm”, 2008
  • 13. Azərbaycan türk xalq şivələri lüğəti. 1 cild. 1-ci buraxılış. «A» hərfi. Bakı, Az.DETİ nəşriyyatı, 1930
  • 14. Erzurumlu Kenan. Türklüye baxış. İstanbul, 2006
  • 15. Rəsulzadə M. Ə. Stalinlə ixtilal xatirələri. B.: Elm və təhsil, 2011
  • 16. Məmmədova Fatimat. Azərbaycan mühacirətinin kulturoloji irsində dil problemi. Bakı, «Elm», 2002
  • 17. Mehmetzade M. B. Sovyet Azerbaycanda Türk dilinin ruslaşdırma ve imha siyaseti hakkında. Kurtuluş, Berlin, 1936, №20
  • 18. Ağazadə Fərhad (Şərqli). Türk dilinin dirilmək və zənginləşdirilmək yolları (tükənəklər). Bakı, 2006.
  • 19. Əfəndiyev S.M. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə. 2-ci cild. Bakı, 1990
  • 20. Nəcəfov Xəlil. Səmədağa Ağamalıoğlu. B., Azərnşər, 1966
  • 21. «Yeni yol» qəz, №56, 7 mart 1926-cı il
  • 22. Axundov Ruhulla. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Azərnəşr, 1977
  • 23. Həsənli Cəmil. Azərbaycanda milli məsələ: siyasi rəhbərlik və ziyalılar (1954-1959). Bakı, Adiloğlu, 2008
  • 24. Yılmaz Meşkure. Tarixi, siyasi ve kültürel yönleriyle Türklerin dünyası ve Türkiyenin dış türkler politikası. Ankara, Kripto, 2010
  • 25. Aslan Yasin. Azerbaycan tam bağımsızlık yolunda. Ankara, 1992
Toplam 25 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Dilbilim
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

F.q. ələkbərli

Yayımlanma Tarihi 24 Ekim 2017
Yayımlandığı Sayı Yıl 2017 Sayı: 85

Kaynak Göster

APA ələkbərli, F. (2017). ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ. Türkoloji(85), 88-101.
AMA ələkbərli F. ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ. Türkoloji. Ekim 2017;(85):88-101.
Chicago ələkbərli, F.q. “ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ”. Türkoloji, sy. 85 (Ekim 2017): 88-101.
EndNote ələkbərli F (01 Ekim 2017) ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ. Türkoloji 85 88–101.
IEEE F. ələkbərli, “ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ”, Türkoloji, sy. 85, ss. 88–101, Ekim 2017.
ISNAD ələkbərli, F.q. “ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ”. Türkoloji 85 (Ekim 2017), 88-101.
JAMA ələkbərli F. ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ. Türkoloji. 2017;:88–101.
MLA ələkbərli, F.q. “ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ”. Türkoloji, sy. 85, 2017, ss. 88-101.
Vancouver ələkbərli F. ORTAQ TÜRK ƏLİFBASINA DÖNÜŞ: TARİX VƏ ÇAĞDAŞLIQ. Türkoloji. 2017(85):88-101.