Yıl 2019, Cilt 10 , Sayı 17, Sayfalar 420 - 443 2019-03-31

Kolaylaştırıcı Okul Yapısı ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Examination of Relationship Between Enabling School Structure and Organizational Citizenship Behaviors

Sedat ALEV [1]


Bu çalışmada, kolaylaştırıcı okul yapısı ile öğretmenlerin sergiledikleri örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Gaziantep’te görev yapan 344 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, “Kolaylaştırıcı Okul Yapısı Ölçeği” ve “Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin kolaylaştırıcı okul yapısı ve örgütsel vatandaşlık davranışı algılarının kısmen yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonucuna göre, kolaylaştırıcı okul yapısı ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasında pozitif yönde bir ilişki bulunmaktadır. Regresyon analizi sonucunda, kolaylaştırıcı okul yapısının örgütsel vatandaşlık davranışını yordadığı belirlenmiştir. Ayrıca, kolaylaştırıcı okul yapısının öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının yaklaşık %39’unu açıkladığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak hem uygulayıcılar hem de araştırmacılar için çeşitli önerilerde bulunmak mümkündür.Okullarda çalışanların işlerini kolaylaştıran ve destek veren bir yapının oluşturulması gerekmektedir. Çünkü bu tür yapıya sahip olan okullarda güven odaklı bir kültürün oluşması ve çalışanların iş birliği içerisinde okulun misyon ve vizyonunu yerine getirmeye istekli olmaları muhtemeldir. Okul yöneticilerinin öğretmenlerin yaptıkları işleri destekleyen bir tutum sergileyerek, olumlu bir iletişim ortamı oluşturmak için çaba göstermeleri, güven vermeleri ve bu sayede öğretmenlerin okulun yararı için ekstra işlerde gönüllü olarak görev almaları sağlanabilir.

In this study, it is aimed to reveal the relationship between enabling school structure and teachers’ perceptions of organizational citizenship behaviors. The research designed in survey-based correlational model. The sample of the research consists of 344 teachers working in secondary schools in Gaziantep province. Enabling School Structure Scale and Organizational Citizenship Behaviors Scale are used as data collection tools. In the analysis of the data, descriptive statistics, correlation and regression are used. At the end of the research; perceptions of teachers’ enabling school structure and organizational citizenship behaviors levels partly high. According to correlational analysis, there is a positive relationship between enabling school structure and organizational citizenship behaviors. As a result of regression analysis, it was determined that the enabling school structure predicted organizational citizenship behaviors. Besides, it is comfirmed that the research explains nearly the %39 of the variance of teachers’ perception of enabling school structure on organizational citizenship behaviours. Based on the results of the research, it is possible to make various suggestions for both practitioners and researchers. A structure that enabling and supports the work of the employees in schools should be created. Because in schools with such a structure, it is likely that a culture of trust to be formed and employees are willing to fulfill the mission and vision of the school in cooperation. School administrators can make an effort to create a positive communication environment by supporting the work of the teachers, providing reassurance, so that it can be ensured that the teachers can take part as a volunteer in extra work for the benefit of the school.

  • Adler, P. ve Borys, B. (1996). Two types of bureaucracy: Enabling and coercive. Administrative Science Quarterly, 41, 61-89.
  • Aktay, A. ve Ekşi, H. (2009). Yönetici ve öğretmenlerin değer tercihleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. İş Ahlakı Dergisi, 2(1), 19-65.
  • Avcı, A. (2015). Örgütsel vatandaşlık davranışları: kavramsal gelişimi ve eğitim örgütleri açısından etkileri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 11-26.
  • Belogolovsky, E. ve Somech, A. (2010). Teachers’ organizational citizenship behavior: Examining the boundary between in-role be-havior and extra-role behavior from the perspective of teachers, principals and parents. Teaching and Teacher Education, 26(4), 914-923.
  • Bogler, R. ve Somech, A. (2004). Influence of teacher empowerment on teachers’ organizational commitment, professional commitment and organizational citizenship behavior in schools. Teaching and Teacher Education, 20(3), 277-289.
  • Bozgeyikli, H., Avcı, A. ve Navruz, B. (2017). Öğretmenlerin psikolojik sermaye düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi. TURKISH STUDIES -International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic-, 12(6) 103-122.
  • Bozkuş, K. (2016). Örgüt yapısı ve okullar. Kesit Akademi Dergisi, 2(4), 236-260.
  • Bragger, J. D., Rodriguez-Srednicki, O., Kutcher, E. J., Indovino, L. ve Rosner, E. (2005). Work-family conflict, work-family culture, and organizational citizenship behavior among teachers. Journal of Business and Psychology, 20(2), 303-324.
  • Brockner, J., Siegel, P. A., Daly, J. P., Tyler, T. ve Martin, C. (1997). When trust matters: The moderating effect of outcome favorability. Administrative Science Quarterly, 42(3), 558-583.
  • Buluç, B. (2008). Ortaöğretim okullarında örgütsel sağlık ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(4), 571-602.
  • Can N. (2010), Öğretmen liderliğinde müdürlerin etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 57- 66.
  • Çetin, Ş., Korkmaz, M. ve Çakmakçı, C. (2012). Dönüşümsel ve etkileşimsel liderlik ile lider-üye etkileşiminin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 18(1), 7-36.
  • Covin, J.G. ve Slevin, D.P. (1991). A Conceptual model of entrepreneurship as firm behavior. Entrepreneurship Theory and Practice, 16(1), 7-25.
  • Dağlı, E. ve Çalık, T. (2016). İlköğretim okullarında müdürlerin kullandıkları etkileme taktiklerinin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ve okul farkındalığı ile ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 22(1), 29-58.
  • DiPaola, M. F. ve Hoy, W. K. (2005). School characteristics that foster organizational citizenship behavior. Journal of School Leadership, 15(4), 387-406.
  • DiPaola, M. ve Tschannen-Moran, M. (2001). Organizational citizenship behavior in schools and its relationships to school climate. Journal of School Leadership, 11(5), 424-447.
  • Erdoğan, U. (2012). İlköğretim okullarının bürokratik yapıları ile öğretmenlerin örgütsel sosyalleşme düzeyleri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
  • Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Dubai: Oriental Press.
  • Fraenkel, J. R. ve Wallen, N. E (2006). How to design and evaluate research in education (6th Ed.). New York: McGraw-Hill.
  • Genç, N. (2007). Yönetim ve organizasyon. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  • Griffin, R. W. ve Moorhead, G. (2014). Organizational behavior: Managing people and organizations. Mason, OH: South Western Cengage Learning.
  • Güney, S. (2011). Örgütsel davranış (1. basım). Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
  • Hirschhorn, L. (1997). Reworking authority: Leading and following in a post-modern organization. Cambridge, MA: MIT Press.
  • Hoy, W. K. ve Miskel, C. G. (2010). Eğitim yönetimi (Çev. Ed. S. Turan). Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
  • Hoy, W. K. ve Sweetland, S. R. (2001). Designing better schools: The meaning and measure of enabling school structures. Educational Administration Quarterly, 37(3), 296-321.
  • İçerli, L. (2009). Örgüt yapısı ve örgütsel adalet arasındaki ilişkiler. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
  • Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. basım). Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
  • Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York, NY: Guilford.
  • Konovsky, M. A. ve Pugh, S. D. (1994). Citizenship behavior and social exchange. Academy of Management Journal, 37(3), 656-669.
  • Lambert, S. J. (2000). Added benefits: The link between work-life benefits and organizational citizenship behavior. Academy of Management Journal, 43(5), 801-815.
  • Matsuda, A. ve Matsuda, P. K. (2001). Autonomy and collaboration in teacher education: journal sharing among native and nonnative english-speaking teachers. The Catesol Journal, 13(1), 109-121
  • McGuigan, L. ve Hoy, W. K. (2006). Principal leadership: Creating a culture of academic optimism to improve achievement for all students. Leadership and Policy in Schools, 5(3), 203-229.
  • Messick, P. P. (2012). Examining relationships among enabling school structures, academic optimism and organizational citizenship behaviors. Unpublished Ph.D. Thesis, Auburn University, Auburn.
  • Meydan, C. H. ve Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
  • Mintzberg, H. (2014). Örgütler ve yapıları (Çev. Ed. A. Aypay). Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
  • Murphy, J. (2013). The architecture of school improvement. Journal of Educational Administration, 51(3), 252-263.
  • Oğuz, E. (2011). Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ile yöneticilerin liderlik stilleri arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 17(3), 377-403.
  • Oplatka, I. (2006). Going beyond role expectations: Toward an understanding of the determinants and components of teacher organizational citizenship behavior. Educational Administration Quar-terly, 42(3), 385-423.
  • Organ, D. W. (1988). Organizational citizenship behavior: The good soldier syndrome. Lexington, MA: D.C. Heathand Company.
  • Owens, R. G. (2004). Organizational behavior in education: Adaptive leadership and school reform. Boston: Pearson.
  • Özer, N. ve Dönmez, B. (2013). Kolaylaştırıcı okul yapısı ölçeğinin Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin yeniden değerlendirilmesi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 3(4), 57-68.
  • Özgür, B. (2011). Yönetim tarzları ve etkileri. Maliye Dergisi, 161, 215-230.
  • Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Paine, J. B. ve Bachrach, D. G. (2000). Organizational citizenship behaviors: A critical review of the theoretical and empirical literature and suggestions for future research. Journal of Management, 26(3), 513-563.
  • Polat, S. ve Celep, C. (2008). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel adalet, örgütsel güven, örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 14(2), 307-331.
  • Robbins, S.P., ve Judge, T.A. (2013). Örgütsel davranış. (14. Baskıdan Çeviri). Erdem, İ. (Çev. Ed.), Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
  • Samancı, K. G. (2007). Örgütsel güven ve örgütsel vatandaşlık davranışı. Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
  • Sezgin, F. (2005). Örgütsel vatandaşlık davranışları: Kavramsal bir çözümleme ve okul açısından bazı çıkarımlar. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 317-339.
  • Sinden, J., Hoy, W. K. ve Sweetland, S. R. (2004). Enabling school structures: Principal leadership and organizational commitment of teachers. Journal of School Leadership, 14(2), 195-210.
  • Somech, A. ve Drach-Zahavy, A. (2000). Understanding extra-role behavior in schools: The relationships between job satisfaction, sense of efficacy, and teachers’ extra-role behavior. Teaching and Teacher Education, 16(5-6), 649-659.
  • Somech, A. ve Ron, I. (2007). Promoting organizational citizenship behavior in schools: The impact of individual and organizational characteristics. Educational Administration Quarterly, 43(1), 38-66.
  • Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49-74.
  • Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (sixth ed.). Pearson, Boston.
  • Taşdan, M. ve Yılmaz, K. (2008). Adaptation to Turkish of organizational citizenship and organizational justice scales. TED Eğitim ve Bilim Dergisi, 33(150), 87–96.
  • Tekin, E. (2018). Lider-üye etkileşiminin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisinde örgütsel adalet algısının aracılık rolü. BMIJ, 6(1), 291-314.
  • Titrek, O., Bayrakçı, M. ve Zafer, D. (2009). Öğretmenlerinin örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin görüşleri. Akademik Bakış Dergisi, 17, 1-28.
  • Tokgöz E. ve Seymen, O.A. (2013). Örgütsel güven, örgütsel özdeşleşme ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki: Bir devlet hastanesinde araştırma. Öneri Dergisi, 10(39), 61-76.
  • Weick, K. E. ve Sutcliffe, K. M. (2001). Managing the unexpected: Assuring high performance in an age of complexity. San Francisco: Jossey-Bass.
  • Wu, J. H., Hoy, W. K. ve Tarter, C. J. (2013). Enabling school structure, collective responsibility and a culture of academic optimism: Toward a robust model of school performance in Taiwan. Jour-nal of Educational Administration, 51(2), 176-193.
  • Yaylacı, A. F. (2004). İlköğretim okulu öğretmen ve yöneticilerinin örgütsel vatandaşlık davranışları. (Yayımlanmamış doktora tezi), Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Yılmaz, A. İ. ve Beycioğlu, K. (2017). Okullardaki bürokratik yapıya ilişkin öğretmen görüşleri. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 1-23.
  • Yılmaz, K. (2009). Özel dershane öğretmenlerinin örgütsel güven düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 15(59), 471-490.
  • Yılmaz, K. ve Taşdan, M. (2009). Organizational citizenship and organizational justice in Turkish primary schools. Journal of Educational Administration, 47(1), 108-126.
Birincil Dil tr
Konular Eğitim, Bilimsel Disiplinler
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-4506-4756
Yazar: Sedat ALEV (Sorumlu Yazar)
Kurum: MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Mart 2019

APA Alev, S . (2019). Kolaylaştırıcı Okul Yapısı ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi . OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi , 10 (17) , 420-443 . DOI: 10.26466/opus.518009