Yıl 2019, Cilt 10 , Sayı 17, Sayfalar 1685 - 1704 2019-03-31

Yunt Dağı Köylerindeki Masallarda Olağanüstü Motifler
Extraordinary Motifs in Fairy Tales in the Villages of Yunt Mountain

Ebru BİRKAN AKHAN [1]


On İki Hayvanlı Türk Takvimi’nde on iki yıl bir devri göstermektedir. Devirleri gösteren yılların ayrı ayrı adları mevcuttur. Yunt kelimesi, adı geçen takvimdeki hayvan adlarından biridir; “at - cins adı - atlar, at sürüsü” anlamlarına gelmektedir. Yunt Dağı, İzmir ve Manisa illerinin sınırları içinde kalan bir bölgedir; tarihȋ kaynaklardan elde edilen bilgilere göre Türkmenlerin yerleşim yeri olarak kaydedilmiştir. Bu bağlamda çalışmamız, Yunt Dağı köylerinden derlenmiş masallar üzerinedir. Araştırma sahası içinde, Örselli, Süngüllü, Avdal, Maldan, Küçük Sümbüllü, Büyük Sümbüllü, Bağ Yolu, Üçpınar, Sakallı, Osmancalı, Yağcılar gibi Merkez Yunt Dağı köyleri bulunmaktadır. Masallarda, Olağanüstü Motifler incelenmiştir; Dev (F531.), Altın Sıçan Eşek (B103.1.1.), Topuz (D1282.1.), Barmak Çocuk (F535.1.) motifleri tespit edilmiştir. Mezkûr motifler, Güneybatı Anadolu ağız sahası ve Batı Türkçesi (Güneybatı-Oğuz Türkçesi) masallarıyla karşılaştırılmıştır. Dev motifinin Dünya ve Türk mitolojilerindeki izi takip edilmiştir. Yapılandırılmış Görüşme, Katılımcı Gözlem ve Doküman İncelemesi (İçerik Analizi) metodları uygulanmıştır. Yunt Dağı köylerindeki masalların teknolojiye direnç gösterdiği anlaşılmıştır. Ayrıca Türk dünyası masal motiflerinin karakteristik olduğu görülmüştür.

Twelve years in the Twelve-Animals Turkish calendar show an era. There are the names of years separately. The word “Yunt” is one of the animal names mentioned in the said calendar; it means horse - genus name - the herd of horse. The Yunt Mountain is located within the borders of Izmir and Manisa; Yunt Mountain was recorded as the settlement of the Turkmen, according to the information. In this context, our study is about fairy tales compiled from the villages of Yunt Mountain. There are the villages of the central Yunt Mountain such as Örselli, Süngüllü, Avdal, Maldan, Küçük Sümbüllü, Büyük Sümbüllü, Bağ Yolu, Üçpınar, Sakallı, Osmancalı and Yağcılar within the field of study. Extraordinary Motifs were examined in the fairy tales; Dev (Giant) (F531.), Altın Sıçan Eşek (the Gold Shitting Donkey (B103.1.1.), Topuz (D1282.1.), Barmak Çocuk (The little Boy) (F535.1.) Extraordinary Motifs have been identified. The aforementioned motifs were compared to the fairy tales of Local Area of Southwest Anatolian Dialect and Western Turkish (Southwest - Oghuz Turkish). The giant motif in the world and Turkish mythologies were traced. Structured Interview, Participant Observation and Document Analysis (Content Analysis) methods were applied. It is understood that the fairy tales in Yunt mountain villages resisted the technology. It was also seen that the fairy-tale motifs of Turkish world are characteristic.

  • Alptekin, A. B. (2002). Taşeli masalları. Ankara: Akçağ Yayınevi, 88-94.
  • Asano, R. (2010). Türkmen masalları. Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi, Ankara Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı, Ankara, 101-145.
  • Aydın, E. (2011). Uygur kağanlığı yazıtları. (Birinci Baskı). Konya: Kömen
  • Birkan Akhan, E. (2006). Yunt dağı köylerindeki masallarda dil özellikleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi Yeni Türk Dili Ana Bilim Dalı, Manisa, I-102.
  • Birkan Akhan, E. (2018). “Komşu Kızı İle Afşın” Halk Hikâyesi. Sobi-der,5(23), 111-120.
  • Boratav, P. N. (1999). Az gittik uz gittik. (Birinci Basım). İstanbul: Adam, 74-81.
  • Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century turkish. London Press, 33.
  • Çiftçi, K. (2015). Aydın halk masalları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Aydın, 193-195.
  • Deniz, R. (1996). Kayseri masalları. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 10-31.
  • Derleme Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Dilek, İ. (2006). Altay masalları. (Birinci Basım). Ankara: Alp Yayınevi, 165.
  • Ercilasun, A. B. (2016). Türk kağanlığı ve Türk bengü taşları. İstanbul: Dergâh, 516-565.
  • Eren, H. (1999). Türk dilinin etimolojik sözlüğü. (İkinci Baskı). Ankara: Bizim Büro Basım evi, 459-460.
  • Ergin, M. (1997). Dede Korkut kitabı I giriş-metin-faksimile. (Dördüncü Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 169, 4-206.
  • Erhat, A. (2011). Mitoloji sözlüğü. (Ondokuzuncu Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi, 187-188.
  • Esin, E. (2001). Türk kozmolojisine giriş. İstanbul: Kabalcı, 104-106.
  • Eroğlu, İ. (2009). Yunt dağı ve çevresinin coğrafi etüdü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Konya, 1-3, 237-239.
  • Gökyay, O. Ş. (2007). Dedem Korkudun kitabı. (Birinci Basım). İstanbul: Kabalcı, 1056-1150.
  • Günay, U. (1975). Elazığ masalları (İnceleme). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 112.
  • Kaşgarlı Mahmud (1998a). Divanü Lȗgat-it-Türk Tercümesi-I. (Çev. Be-sim Atalay). (Dördüncü Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 57.
  • Kaşgarlı Mahmud (1999b). Divanü Lȗgat-it-Türk Dizini-“Endeks” (Çev. Besim Atalay). (Dördüncü Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 815.
  • Kaya, D. (2007). Türk halk edebiyatı terimleri sözlüğü. (Birinci Baskı). Ankara: Akçağ, 279.
  • Orkun, H. N. (2011). Eski Türk yazıtları. (Birleştirilmiş Üçüncü Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Ögel, B. (1995). Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları: II, 65-66-67.
  • Ölmez, E. (2014). Domaniç masallarının propp metoduna göre incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Üniversitesi Türk Dil ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, İstanbul, 131-217.
  • Özkan, İ. (1995). Türkmenistan’da derlenmiş Dede Korkut boyları”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten,263-314.
  • Pala, İ. (1995). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü. (İkinci Baskı). Ankara: Akçağ: 38.
  • Roux, J. P. (2005). Orta Asya’da kutsal bitkiler ve hayvanlar. (Birinci Basım). (Çev. Aykut Kazancıgil-Lale Arslan). İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 139-210-275.
  • Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt masalları. Ankara: Akçağ, 368-373.
  • Seyidoğlu, B. (1975). Erzurum halk masalları üzerinde araştırmalar (Metinler ve Açıklamalar). Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 262-263.
  • Sümer, F. (1999). Oğuzlar (Türkmenler). (Beşinci Baskı). İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 421-424, 342-343.
  • Şimşek, E. (2001). YukarıÇukaurova masallarında motif ve tip araştırması. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, I-II, 12-122.
  • Thompson, S. (1955-1958). Motif Index of Folk-Literature, I-VI, USA.
  • Togan, Z. V. (1982). Oğuz destanı Reşideddin Oğuznâmesi, tercüme ve tahlili (İkinci Baskı). İstanbul: Enderun Kitabevi, 13-162.
  • Tunç, T. (2008). Manisa masalları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Isparta, 21-46.
  • Türkler Ansiklopedisi, c. III-781-782.
  • Uçkun Kocaaslan, R. (2003). Gagauz masallarının tip ve motif yapısı bakımından incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı, İzmir, 141-205.
  • Yavuz, M. H. (1992). Masallar, cigaramın üstünde bir topal karınca. (İkinci Baskı). Ankara: Doruk, 144-145.
  • Yumuşak, S. (2013). Azerbaycan masallarının Türkiye Türkçesine aktarılması ve aktarma sorunları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-4218-8510
Yazar: Ebru BİRKAN AKHAN (Sorumlu Yazar)
Kurum: SELÇUK ÜNİVERSİTESİ TÜRK DİLİ BÖLÜMÜ BAŞKANLIĞI
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Mart 2019

APA Bi̇rkan Akhan, E . (2019). Yunt Dağı Köylerindeki Masallarda Olağanüstü Motifler . OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi , 10 (17) , 1685-1704 . DOI: 10.26466/opus.526475